İçerde çok sarsıcı ve can yakıcı bir gündem var…
Okulların hali… Üzerine beş yıldır gidilmeyen bir cinayetin kamudaki karanlık eller tarafından örtbas edildiğinin ortaya çıkması… Ve günlük ekonomik yaşam koşullarının sürekli ağırlaşması… Bir de bunlara ek olarak Hürmüz’ün bir açılıp bir kapanması sonucunda artan petrol fiyatları…
Ve fakirleşmenin tutmayan frenleri…
***
Petrol fiyatları yüzünden ekonomiler sarsılıyor. Buna karşı ciddi hükümetler ne tür önlemler alıyorlar diye bakarken Fransa örneğine rastladım.
10 Nisan Cuma günü Başbakan Sébastien Lecornu’ün, yakıt fiyatlarındaki son artış ışığında, Ortadoğu’daki savaşın neden olduğu krizden çıkarılacak enerji “dersleri” üzerine yaptığı açıklamayı dinledim. Yorumları okudum.
Başbakan, konut ve ulaşımda “elektrikli araçlara yönelik desteği” neredeyse iki katına çıkarma hedefini açıklıyordu. Bu, mevcut yıllık desteği 5,5 milyar Eurodan, “hedefli ve etkili yardım” için 2030 yılına kadar 10 milyar Euroya çıkarmak demekti.
Konut için yıllık olarak ayrılan 3,8 milyar Euroluk miktar, 2030 yılına kadar yıllık 6,1 milyar Euroya çıkarılacaktı. Ulaşım için ise yardım 1,7 milyar Eurodan 4,3 milyar Euroya yükseltilecekti. Başbakan bu yeni atılım için ilave vergiler almayacaklarını, mevcudu yeniden şekillendireceklerini de özenle vurguluyordu. Petrolden elektrik enerjisine geçen ya da bunu kullanan emekçiler, emekliler bu yardımdan ilk yararlananlar olacaktı.
***
Şimdiye kadar Enerji Tasarrufu Sertifikaları (CEE), bireylerin, profesyonellerin veya toplulukların “ev yalıtımı” gibi enerji tasarrufuna yönelik çalışmalarını finanse etmeleri için kullanılan başlıca yardım biçimlerinden biriydi. Bu planın parası devlet bütçesinden gelmiyordu, enerji tedarikçilerinin gelirleriyle finanse ediliyordu. Enerji Tasarruf Sertifikalarından (CEE) elde edilen paranın artık tadilat (yalıtım, havalandırma, hava geçirmezlik) için değil de sadece elektrikle çalışan bir ısıtma yöntemi olan “ısı pompalarının” kurulumu için kullanılması planlanmaktaydı.
***
Başbakan Lecornu, öncelikle konut sektörüne odaklanmış gözüküyordu. Bu bağlamda, yeni inşaatlarda doğalgazlı kazanların kurulumunun “2026 yılının sonundan itibaren” yasaklanacağını vurguluyordu. Anlaşılan çevre düzenlemeleri kapsamında tamamen doğalgazla çalışan kazanlara zaten uygulanan yasağın hibrit kazanlara da genişletilmesine doğru gidilmekteydi.
***
Ayrıca, 2030 yılına kadar yılda 1 milyon adetlik bir hedefle ısı pompalarının kurulumunda “ölçek değişikliğine” gidiliyordu. Bu, “hava-su ısı pompalarının” sayısında altı katlık bir artışı temsil ediyordu, bunların çoğu da Avrupa’da üretiliyordu.
Fransa’daki enerji paradigmasının değişimini anlamak için “hava-su ısı pompalarının” ne olduğunu bir kez daha anımsamak gerekiyor. Hava-su ısı pompası, dış ortamdaki havada bulunan ısı enerjisini kullanarak evleri veya binaları ısıtma, soğutma ve kullanım sıcak suyu sağlama amacıyla suyu ısıtıp radyatör veya yerden ısıtma sistemlerine aktaran, fosil yakıt kullanmayan çevre dostu, verimli bir ısıtma sistemi. Elektrikle çalışan bu sistemler, buzdolabı mantığıyla çalışarak düşük sıcaklıklarda bile dış havadan ısı üretiyor.
***
Fransız Başbakanının bir diğer vaadi ise, 2050 yılına kadar 2 milyon sosyal konutun doğalgaz dışında bir ısıtma kaynağı bulmasını sağlamaktı. Bu, sosyal konutların yaklaşık üçte ikisinin bu enerjiyle ısıtılması anlamına geliyordu.
Ancak 2 milyon konut, ulaşılması kolay olmayan bir hedef olarak yorumlanıyor. Örneğin, Sosyal Konut Birliği Başkanı ve eski Konut Bakanı Emmanuelle Cosse’ye göre, “mali taahhütler konusunda istikrar ve netlik” gerekecekti.
***
Ulaşım sektöründeki derin değişim planına gelince… Fransa petrolün hala büyük ölçüde hakim olduğu karayolu taşımacılığı sektörüyle ilgili olarak çeşitli seçenekler tartışıyor.
Başbakanlık, özellikle elektrikli araçların (aylık en fazla 200 Euro karşılığında) satın alma opsiyonuyla kiralanmasını içeren “sosyal kiralama” programını genişletmeyi planlıyor. Haziran ayında, 2024 ve 2025’te olduğu gibi, düşük gelirli hanelere yönelik bu yardım, ek 50.000 haneye daha sunulacak.
Enerjiden Sorumlu Bakan Yardımcısı Maud Bregeon, Cuma günü Le Parisien’e verdiği röportajda, “Aylık net yaklaşık 2.000 Euro’ya kadar kazanan haneler bu yardımdan yararlanabilecek” dedi.
2026 yılı içinde Hükümet ayrıca, bu kez “orta sınıftan yüksek kilometre yapan sürücüler” için 50.000 araç daha ayıracak. Ayrıca elektrikli ticari araçlar veya ağır yük araçları için 100.000 Euro’ya kadar sübvansiyon sağlanacak.
***
Yeniden başkaldıran enerji krizine karşı siyasal iktidarlar toplumsal ölçekli ciddi adımlara daha fazla destek verirken, aralarında Thomas Piketty’nin de bulunduğu bir grup akademisyen ve siyasetçi, petrol şoku karşısında kamu otoritelerinin, fosil yakıtlarla bağlantılı kârları kullanarak, sosyal kiralama yoluyla en mütevazı hanelerin elektrikli araçlara erişmesine yardımcı olması gerektiğine dair bir deklarasyonla hem bu hazırlıklara destek verdi, hem de önerilerde bulundu.
Fransa’da yollarda bulunan 39,7 milyon otomobilin yüzde 3’ünden azı elektrikli…
Halbuki bu oran Norveç’te yüzde 95. Deklarasyona imza atanlar “Otomobil filomuz, ulusal topraklarımız içinde adeta bir petrol kolonisi olmaya devam etmektedir” eleştirisinde bulunuyor. Uyarı içeren en çarpıcı cümlelerden biri ise şu:
“Demokrasilerimiz, sosyal vaatlerini bol ve ucuz enerji temeli üzerine kurmuştur.
Koruma, haklar, tüketim: bu yapının tamamı, petrolle yapılan örtülü bir anlaşmaya dayanmaktadır.”
Ve bu tespit aşağıdaki açılımla devam ediyor:
“Fosil yakıtlar aynı zamanda jeopolitik düzen ve düzensizliğin görünmez temelidir.
1973 şokundan Ukrayna işgaline kadar her petrol krizi, küresel egemenlik ve eşitsizlik kartlarını yeniden karıştırdı.
Hidrokarbon ithalatçısı olan Avrupa, her olayda stratejik borçlu konumuna düşüyor: Tüketimiyle, eylemlerine karşı çıktığı rejimleri finanse etmek zorunda kalıyor ve hane halklarını, hiçbir gümrük kalkanının sürdürülebilir bir şekilde engelleyemeyeceği dalgalanmalara maruz bırakıyor.”
***
Etkili imzacıların önerilerine gelince:
“1974’te, ilk petrol krizinin ardından Fransa radikal bir karar aldı: elektrik sistemini temelden dönüştürmek için on beş yıl içinde nükleer enerji santrali filosu kurmak. Bugün, ikinci bir radikal karar alma zamanı: araç filosunun kitlesel elektrifikasyonuna dayalı bir enerji bağımsızlığı anlaşması yapılmalı.
1 milyon orta ve işçi sınıfı hanesine sosyal elektrikli araç kiralama imkanı sağlamayı öneriyoruz. Aylık 100 Euro karşılığında, istedikleri süre boyunca kompakt bir elektrikli araca erişebilirler. Bu haneler için fayda anında olacaktır: ulaşım giderlerinde aylık en az 100 Euroluk bir azalma.
Şunu açıkça belirtelim:
Araç filosunun elektrikli hale getirilmesi, enerji verimliliği, toplu taşıma, demiryolu taşımacılığı, araç paylaşımı ve yenilenebilir enerjiye yapılan büyük yatırımları içeren daha geniş bir stratejinin yalnızca bir ayağıdır.
…Her petrol krizini -çünkü bir sonrakiler de gelecek- geçici önlemler ve indirimlerle atlatmaya devam edebiliriz ya da tam siyasi ve sosyal özerkliğimizin ön koşulu olan tam enerji bağımsızlığının temellerini atabiliriz. Yeni bir enerji anlaşması yoluyla harekete geçme zamanı geldi.”
***
Fransa’daki bu arantılar, “1973-74 krizini anımsatan bu yeni enerji krizi için kalıcı ne çözümler bulunabilir?” sorusuna verilen cevaplara bir örnek.
Türkiye ne konularda neler yapıyor?
Bunu tam bilmiyoruz.
Ama kesin olan şu, dünya enerji kaynaklarını değiştiriyor… Buna uyum sağlayanlar ve sağlayamayanlar arasındaki fark bu çağda çok büyüyecek.
