Yeni Tür(k) Kalkınma Modeli ile Orta Gelir Tuzağından Çıkmak
Dünya ekonomisini bir döngüsel yolculuk olarak görmeliyiz. Teknoloji, ekonominin hem yönünü hem de zeminini değiştiriyor. Bir dönemde yollar pürüzsüzken, diğerinde çamurlu ve çetin hale gelebiliyor. Bu minvalde dünya ekonomisi uzun süre otobandaydı: Sermaye serbestçe dolaşıyor, teknoloji üretkenliği artırıyor ve küresel ticaret büyümeyi besliyordu. 2000’ler boyunca ticaret/GSYH oranı %60’lara ulaşırken, dünya ekonomisi reel olarak ortalama %3,7 civarında büyüyordu.
Ancak artık yol değişti. Jeopolitik gerilimler, enerji dönüşümü, Covid-19 sonrası tedarik zinciri kırılmaları ve yapay zekâ devrimiyle birlikte küresel ekonomi off-road bir zemine girdi. Ticaret/GSYH oranları düşüyor, büyüme hızları yavaşlıyor ve büyük krizler, otoban düzlüğünün sürdürülemez olduğunu gösteriyor.
Metaforla anlatırsak:
• 140 km/s hız sınırı olan otobanda 100 km/s ile gitmek başarı sayılır; zemin buna uygundur.
• Aynı araçla tali yola son gaz girip toza boğulmak ise başarısızlık sayılabilir. Bugün buradayız.
• Off-road’da ise otoban aracı ile ilerleyemeyiz. Yeni araç, yeni sürüş getirmeliyiz.
Burada amaç zemine uyum sağlamak, çekiş gücünü korumak ve yön duygusunu kaybetmemektir. Ülkemizdeki otoban mantığıyla tasarlanmış ekonomik politikalar, artık ne küresel zemine uyum sağlayabiliyor ne de verimlilik ve teknoloji sıçraması yaratabiliyor.
İşte bu nedenle Türkiye’nin ihtiyacı Mühendislik Ekonomisidir. Bu yaklaşımı kısaca şöyle tanımlıyoruz: Mühendislik Ekonomisi, ekonomiyi statik bir denge problemi değil, sürekli ölçülen, modellenen ve geri beslemelerle ayarlanan dinamik bir sistem olarak ele alan; politika araçlarını (faiz, kur, bütçe, regülasyon, sermaye yönlendirmesi) birbirinden bağımsız kaldıraçlar değil, birlikte çalışan kontrol bileşenleri olarak tasarlayan ve büyümenin motorunu finansman yerine teknoloji-yetenek-risk sermayesi üçgeni üzerine kuran bir ekonomik akıldır.
Bu yaklaşım, orta gelir tuzağını değişen küresel zeminde teknik bir adaptasyon ve tasarım problemi olarak ele alır; zemine göre vites değiştirir, şartlara göre strateji belirler ve sistemi sürekli hızlıca yeniden ayarlar.
İlgili rapora Türkçe ve İngilizce olarak buradan ulaşabilirsiniz.
