Ekopolitik Düşünce Merkezi Yönetim Kurulu Başkanı Ramazan Arıtürk ve Genel Sekreter Bilgehan Uçak, Ekopolitik’i bir yandan da adeta geniş kadrolu butik bir üniversiteye dönüştürüyor; düzenli makaleler, seminerler, dersler…
Bu çalışmaların bir parçası olarak her Pazartesi yaptığımız YouTube sohbetinin son haftadaki konusu Bilgehan’ın önerisiyle “Vietnam nasıl başardı?” oldu.
***
Bu çağa uyum göstermekte en başarılı ülkelerden biri sayılması gereken Vietnam, Türkiye’deki duyarlı bir kesimin gündemine TÜSİAD’ın bir önceki başkanı Orhan Turan tarafından eklenmişti.
Orhan Turan, TÜSİAD’ın “21. Yüzyıla Doğru Türkiye: Geleceğe Dönük Bir Atılım Stratejisi” çalışmasında “çağı nasıl yakalarız?” sorusuna cevap ararken Türkiye’ye örnek olarak Vietnam’ı gösteriyordu.
Gerçekten de verdiği örnek unutulmayacak kadar sarsıcıydı:
“2000 yılında bizim yüksek bilişim teknoloji ihracatımız 1.6 milyar dolarmış. 2023 yılında bunu 2 milyar dolara çıkarmışız.
Vietnam’ın 2000 yılında 500 milyon dolarmış, 2023 yılında 137 milyar dolara çıkarmışlar.”
Nitelikli ürün ihracatını 23 yılda 1.6 milyardan 2 milyara çıkaran Türkiye ile… 500 milyondan 137 milyar dolara çıkaran Vietnam.
***
Bu fark kapanır mı, kapanırsa nasıl kapanır?
Orhan Turan bu soruya şöyle yanıt veriyordu:
“Eğitimi çok önemsiyorum.
Türkiye’nin en önemli konusu eğitim ve hukuk.
Eğitim iyi olmazsa nitelikli insan yaratamıyoruz Nitelikli insan yaratamazsak ekonomide katma değer yaratamıyoruz, markalaşma yaratamıyoruz, onun sonrasında fasoncu oluyoruz. Yaşam boyu eğitim olarak bakmak lazım. Bilgi olarak iki yılda bir kendimizi yenilememiz gerekiyor.
Eleştirel düşünen, itiraz eden sorgulayan eğitim gerek.
İnsan kaynakları verileri de değişiyor.
Bilgileri anlamlaştırabilecek, yorum katacak, katma değere dönüştürecek eğitim sistemi profili lazım.
Eğitim ve teknolojiye daha çok kaynak ayırmamız gerekli.
Dünyada sanayide çok ciddi dönüşüm var.
Son 20 yıldır yüksek teknoloji ürünlerinin toplam ihracat içindeki payı %3,5 civarında.
Bizim yüksek katma değerli üretim yapıp bunu da ihraç etmemiz gerekiyor. Bunun yolu da eğitim ve teknolojiye dayanıyor.
Bu sanayi dönüşümü bir anda olacak olabilecek bir şey değil, bunu finanse etmemiz gerekiyor.”
***
Ekopolitik’in YouTube kanalında çektiğimiz Pazartesi Konuşmaları’nda Vietnam’ın son durumunu gösteren rakamlarını ince ince veremedim. Ama daha geniş ve güncel bir kıyaslama için burada vermek isterim:
· GSYİH Büyümesi: Vietnam’ın Gayri Safi Yurtiçi Hasılası (GSYİH) 2025 yılında 2024 yılına göre % 8,02 artarak Güneydoğu Asya’daki en yüksek büyüme oranlarından birini kaydetti.
Katkıda bulunan sektörler arasında tarım, ormancılık ve balıkçılık (%3,78), sanayi ve inşaat (%8,95) ve hizmetler (%8,62) yer almaktaydı.
· Gayri safi yurtiçi hasıla (GDP) büyüklüğü: Tahmini olarak 12.847,6 trilyon VND veya yaklaşık 514 milyar ABD doları.
· Kişi başına düşen GSYİH: Kişi başına yaklaşık 125,5 milyon VND, yani 5.026 ABD doları buluyor. Bu da 2024 yılına göre 326 ABD doları artış anlamına geliyor.
· Enflasyon (TÜFE): Tüketici Fiyat Endeksi 2025 yılında %3,31 düzeyinde kaldı ve hükümet hedefleriyle uyumlu seyretti.
· Dış ticaret Mal ve hizmet ihracatı %16,27 artarken, ithalat %17,12 arttı. Küresel zorluklara rağmen, doğrudan yabancı yatırımlar (FDI) güçlü kalmaya devam etti.
· 2026 Tahmini: OECD ve Afrika Kalkınma Bankası’na göre GSYİH büyümesinin %6 ile %6,2 arasında olması bekleniyor; hükümetin hedefi ise %10 veya daha fazlası.
Enflasyonun ise %3,7-4,5 civarında istikrar kazanması öngörülüyor.
***
Vietnam’ın Sosyal Verileri -2025’te şöyle:
· Nüfus: Ortalama olarak 2025 yılında 102,3 milyon kişi.
Dünya Bankası’na göre toplam nüfus 2023 yılında yaklaşık 100 milyondu.
· İnsani Gelişme Endeksi (İGE): 2023 yılında İGE, 0,766 seviyesinde olup Vietnam’ı “yüksek” kategoriye (193 ülke arasında 93. sırada) yerleştirmiş. Bu, 1990 yılından bu yana %53,5’lik bir artışı temsil etmekte. Eşitsizlik dikkate alındığında ise 0,641’e düşmekte. Bölgesel farklılıklar hala devam etmekte… Hanoi (0,799) ve Ho Chi Minh Şehri (0,795) daha yüksek puanlar almış.
· Ortalama yaşam süresi: 2025’te 74,8 yıl, bunun 67 yılı sağlıklı geçecek. Dünya Bankası’na göre 2023’te bu süre 75 yıldı.
· Yoksulluk: Çok boyutlu yoksulluk oranı 2021’deki %4,4’ten 2025’te %1,3’e düştü. 2022’de günlük 3 ABD doları (satın alma gücü paritesi 2021), yoksulluk oranı %1,6 oldu.
3,5 milyondan fazla kişi düzenli sosyal yardım alıyor.
· Eğitim: 2025 yılında diploma veya sertifika sahibi çalışanların oranı %29,2 olup, 2024 yılına göre 0,8 puan artmış. Gelişmeler arasında daha kaliteli eğitim ve eşitsizliğin azaltılması yer almakta.
· Sağlık: 2025 yılında sağlık sigortası kapsamı %95,2’ye ulaşacak (2020’de %90,9 idi). Gelişmiş tıbbi tekniklerde önemli gelişmeler kaydedildi.
· İstihdam ve İşgücü: İşgücü (15 yaş ve üzeri): 53,5 milyon kişi. İstihdam: 52,4 milyon. İşsizlik oranı: %2,22. Eksik istihdam oranı: %1,65.
***
Vietnam ile ilgili son verilerde beni en çok etkileyen “Mutluluk Endeksi” oldu.
2025 yılında 33 basamak yükselerek 143 ülke arasında 46. sıraya yerleşmiş.
Türkiye nerede merak ediyor musunuz?
90. sırada.
Vietnam kendini daha işlevsel, daha nitelikli ve daha üretken kıldıkça toplumsal mutluluğunu da katlayarak artırıyor.
Türkiye’yi çürümekten kurtarmak için ne yapılması gerektiğini sadece Vietnam örneğine bakarak bile görebiliriz.
Yeter ki bunu yapmayı isteyelim…
